Pierwsze próby sprowadzenia psów rasy Basenji do Europy miały miejsce pod koniec XIX wieku. W 1895 roku kilka osobników zaprezentowano w Wielkiej Brytanii na wystawie organizowanej przez Crufts, gdzie występowały pod nazwami „Congo Terriers” lub „African Bush Dogs”. Następnie zakupione zostały przez W. R. Temple'a, który wraz z H. C. Brooke'em był wówczas największym autorytetem w dziedzinie psów zagranicznych. Importy te zakończyły się niepowodzeniem —psy wkrótce padły, najprawdopodobniej na skutek nosówki, wobec której nie posiadały odporności, a ówczesna medycyna weterynaryjna nie dysponowała skutecznymi metodami zapobiegania tej chorobie.

W 1908 roku w Zoologischer Garten Berlin urodziły się szczenięta psów typu basenji. Było to jedno z pierwszych udanych rozmnożeń tych psów w Europie, choć nie zapoczątkowało jeszcze trwałej hodowli.

Pierwsza linia hodowlana w Europie

Za przełomową postać w historii europejskiej hodowli basenji uchodzi Olivia Burn, która w latach trzydziestych XX wieku podjęła skuteczne próby sprowadzenia psów z terenów ówczesnego Konga Belgijskiego. Przetrwały okres kwarantanny i stały się podstawą europejskiej hodowli rasy. Mimo wielu trudów, jako pierwsza zdołała zapoczątkować trwałą, zarejestrowaną hodowlę w Wielkiej Brytanii.

Początkowo psy te funkcjonowały w Europie pod różnymi nazwami: „Congo Terriers”, „Nyam-Nyam dogs”, „Zande dogs” czy „Bongo dogs”, co odzwierciedlało raczej ich pochodzenie niż jednolitą klasyfikację kynologiczną. Przełom nastąpił w 1937 roku, gdy psy z przydomkiem „of Blean” zostały zaprezentowane na wystawie Crufts. Egzotyczny wygląd i niezwykłe cechy rasy wywołały ogromne zainteresowanie publiczności — wokół ringu gromadziły się tłumy, a hodowcy i sędziowie odpowiadali na lawinę pytań. Od tego momentu rozpoczął się systematyczny rozwój basenji w Wielkiej Brytanii, który stał się fundamentem współczesnej europejskiej populacji rasy.

W 1937 roku basenji został oficjalnie uznany przez The Kennel Club, co zapoczątkowało jego systematyczną rejestrację i rozwój hodowlany w Europie.

Rozwój rasy w Europie

Jeśli Olivia Burn była iskrą, to Veronica Tudor-Williams stała się płomieniem, który ustabilizował i uporządkował hodowlę basenji w Wielkiej Brytanii.

Była jedną z najważniejszych postaci w rozwoju rasy w Europie w latach 30. i 40. XX wieku. Importowała psy bezpośrednio z Afryki (m.in. z Sudanu i Konga), rozszerzając pulę genetyczną brytyjskiej populacji, co miało ogromne znaczenie dla zdrowia i trwałości rasy. W odróżnieniu od pionierskich, często dramatycznych prób wcześniejszych hodowców, jej działania były bardziej systematyczne i oparte na doświadczeniu kynologicznym. Współpracowała z innymi hodowcami, przyczyniając się do uznania i popularyzacji basenji.

Veronica Tudor-Williams kontynuowała hodowlę podczas II wojny światowej, mimo bombardowań i racjonowania. Z powodzeniem wychowała kilka miotów. Mleko było niemożliwe do zdobycia, więc Veronica zamawiała mleko w proszku z USA, żeby pomóc w odstawianiu od piersi. Co niezwykłe, podczas wojny Veronica eksportowała także basenji do USA i Kanady, co pomogło ugruntować rasę w obu tych krajach. Veronica Tudor-Williams była autorytetem w środowisku kynologicznym, a jej wpływ wykraczał poza samą hodowlę — kształtowała sposób postrzegania basenji w Europie. W 1946 roku opublikowała książkę “Basenjis: The Barkless Dogs”, która stała się jednym z pierwszych poważnych opracowań poświęconych tej rasie. Publikacja nie była jedynie zachwytem nad „egzotycznym psem bez szczekania” — zawierała opisy standardu, charakteru, problemów hodowlanych oraz realiów importu z Afryki. Do dziś stanowi cenne źródło historyczne. Kolejne wydania ukazały się w 1954, 1966 i 1974 roku. W 1947 roku Tudor-Williams wyprowadziła na championów pierwsze angielskie basenji – psy czerwono-białe Ch. Fern of the Congo i Ch. Brown Trout of the Congo. Był to też rok, w którym w zachodnim świecie po raz pierwszy urodziły się szczeniaki tricolor. Pierwsze powojenne Walne Zebranie Basenji Club of Great Britain odbyło się w Londynie z udziałem 15 członków. Pierwszy Pokaz Championów klubu po wojnie zorganizowano 27 lipca 1946 roku.

W 1947 roku król Faruk z Egiptu zwrócił się do Veroniki Tudor-Williams z zamiarem zakupu dwóch basenji. Po konsultacjach z Veroniką i królem, wysłannik Faruka powiedział, że król zdecydował się teraz na cztery szczenięta. Veronica dostarczała szczeniaki na lotnisko, gdzie każde z nich miało osobne miejsce na lot do Egiptu. W latach 50. Tudor-Williams sprowadziła kolejne psy z Afryki, by „odświeżyć europejski materiał hodowlany" po tym, jak trafiła na nie podczas ekspedycji w Sudanie Południowym. W 1959 roku przywiozła do Anglii suczkę Fula – jej potomkowie trafili do czołówki hodowli basenji na świecie.

Ekspansja na kontynent europejski

Innym psem, który wybitnie wpłynął na jakość populacji europejskich basenji, był sprowadzony z Ameryki w 1952 roku pies Hall’s KINGOTO. W tym samym czasie co KINGOTO do Anglii z Sudanu Południowego przybył kolejny samiec – FATTY, który także miał duży wpływ na pokrój współczesnego basenji.

Pierwszego basenji w Niemczech sprowadzili w 1971 roku Inge Gerstenberg i jej mąż – przywieźli go z Liberii. Pierwszy miot w Niemczech urodził się w 1975 roku w hodowli Casa d'Regina Berty Burkert. Ona i jej syn Karl-Heinz Burkert wraz z grupą hodowców założyli 7 lipca 1977 roku Niemiecki Klub Basenji.

Importy z Afryki i rozszerzenie puli genetycznej (1987–1990)

Początek hodowli w polsce

Rasa basenji pojawiła się w Polsce w 1992 roku za sprawą Janusza Opary, który sprowadził czerwono-białą suczkę Horsley's SIRCHLOE z renomowanej brytyjskiej hodowli, prowadzonej przez Jayne Wilson-Stringer. Opara założył hodowlę pod nazwą Liwang, która z czasem stała się najbardziej utytułowaną polską hodowlą tej rasy. Rok po Sirchloe sprowadził samca Horsley's SIR GEORGETAR oraz psa o australijskich korzeniach – Adoram TREASURE OVER THE SEA. Na fundamencie tych psów wyhodowano w Liwang szereg utytułowanych osobników. W 1993 roku Izabela Wiszniewska z Warszawy sprowadziła z Danii suczkę Fallohide Pia Rosetta, zakładając hodowlę Ypsylon – drugą polską hodowlę basenji, wcześniej związaną z whippetami. Dwa lata później, w 1995 roku, uzupełniła materiał hodowlany o samca IGGY POP out of Africa z renomowanego francuskiego kennelu Christiana Jouanchicota. Obok Liwang i Ypsylon jako jedna z pionierskich hodowli, które ukształtowały basenji w Polsce jest Hodowla Asiaczek – Joanny Groszek-Szymańskiej. Należy do grona polskich hodowli, które w istotny sposób ukształtowały krajową populację basenji. W 1995 roku importowała z Włoch rudo-białą sukę Int. Ch., Ch. PL, Ch. It. – Pulcinella TARANTELLA, która stała się fundamentem linii hodowlanej. Jedną z gwiazd hodowli była jej córka – Felmeria For Christmas Eve Asiaczek, Z jej połączenia z samcem Abotere's Malik urodził się pies, który przeszedł do historii polskiej i światowej kynologii: Int. Ch. Multi Ch. 6-krotny Zwycięzca Klubu JAZZY BOY Asiaczek – pierwszy wyhodowany w Polsce basenji, który zdobył tytuł Zwycięzcy Świata i Best of Breed na World Dog Show w 2012 roku.

Rasa skupiła wokół siebie grono oddanych hodowców, którzy przez ponad trzy dekady konsekwentnie dbali o jej jakość i prawidłowy rozwój w Polsce.