Lęk separacyjny u basenji bywa intensywny i manifestuje się inaczej niż u większości ras. Głośne wokalizacje — wycie, zawodzenie, charakterystyczny basenji-krzyk — to sygnał, który sąsiedzi z klatki schodowej usłyszą zanim właściciel dotrze na parter. Towarzyszą temu często destrukcja, brak apetytu podczas nieobecności właściciela i wyraźne pogorszenie stanu emocjonalnego psa.

Lęk separacyjny to nie złe wychowanie — to zaburzenie lękowe wymagające systematycznej pracy i, w poważniejszych przypadkach, wsparcia behawiorysty z doświadczeniem w pracy z rasami pierwotnymi. Różnica między psem, który niszczy poduszkę z nudów, a psem w panice lękowej jest fundamentalna — i wymaga innego podejścia. Pies znudzony potrzebuje więcej stymulacji i aktywności. Pies w lęku separacyjnym potrzebuje przede wszystkim systematycznej desensytyzacji na bodźce poprzedzające wyjście właściciela.

Właściciele, którzy z sukcesem przepracowali lęk separacyjny u basenji, wskazują kilka strategii, które okazały się pomocne. Pierwszą jest eliminacja tzw. sygnałów zapowiedzi: basenji bardzo szybko uczy się skojarzyć konkretne czynności — zakładanie butów, branie kluczy, ubieranie kurtki — z odejściem właściciela i reaguje lękiem już na ten sygnał, nie dopiero na samo zamknięcie drzwi. Zmiana kolejności tych czynności, wykonywanie ich w losowych momentach bez wychodzenia, stopniowe "odczulanie" na klucze i kurtkę — to żmudna, ale skuteczna praca.

Drugą strategią jest stopniowanie nieobecności: zaczynamy od sekund i minut, nie od godzin. Pierwsze wyjścia to wyjście za drzwi i powrót po trzydziestu sekundach. Pies, który zostaje sam na dwie godziny bez wcześniejszego przyzwyczajenia, nie ma szans na spokój — mózg nie uczy się bezpieczeństwa przez traumę. Kamera monitorująca to narzędzie, które wielu właścicieli uważa za niezbędne — pozwala obserwować, jak pies faktycznie reaguje podczas nieobecności, i dostosowywać tempo pracy do realnego stanu emocjonalnego psa.

Klatka lub wydzielona przestrzeń mogą być pomocne — ale tylko jeśli pies jest do nich przyzwyczajony jako do bezpiecznego miejsca, nie jako do miejsca zamknięcia. Basenji zamknięty w klatce bez wcześniejszego oswojenia zareaguje panicznym oporem. Basenji, który sam chodzi do klatki na odpoczynek, może ją traktować jako azyl podczas nieobecności właściciela. Muzyka lub telewizja jako tło dźwiękowe bywają pomocne u psów reagujących na ciszę — nie dlatego, że basenji interesuje się programem, ale dlatego, że znajome dźwięki mogą zmniejszyć poczucie opuszczenia.

Ranny rytuał przed wyjściem warto przemyśleć. Właściciele, którzy żegnają się z psem długo i emocjonalnie — tulenie, przepraszanie, przedłużone pieszczoty tuż przed zamknięciem drzwi — nieintencjonalnie wzmacniają napięcie i sygnalizują, że odejście jest czymś szczególnym. Spokojne, rutynowe wyjście — bez dramatycznych pożegnań, bez okazywania własnego niepokoju — jest dla psa bardziej stabilizujące niż najdłuższa pieszczota.