Odpowiedź jest równie prosta, co frustrująca: nie ma reguły. Właściciele z wieloletnim doświadczeniem i hodowcy zgodnie potwierdzają, że charakter basenji jest sprawą głęboko indywidualną, silniej zdeterminowaną przez osobowość obojga rodziców i wczesną socjalizację niż przez płeć.

Pewne tendencje jednak istnieją i warto je znać, traktując je jako statystyczną predyspozycję, nie pewnik. Samce bywają opisywane jako nieco bardziej czułe i towarzyskie — psy, które aktywniej szukają kontaktu fizycznego i mocniej wiążą się z konkretną osobą. Suczki bywają bardziej niezależne i "zimne" — psy, które kontakt nawiązują na własnych warunkach i rzadziej go inicjują. Część właścicieli zgłasza, że suczki są ostrożniejsze w relacjach z obcymi, a samce bardziej spontaniczne.

W praktyce jednak właściciele bazują na tych tendencjach i trafiają na psy, które je kompletnie obalają. Suczka, która wchodzi na kolana i domaga się głaskania przy każdej okazji. Samiec, który traktuje nowych ludzi z lodowatym dystansem. Dlatego doświadczeni opiekunowie radzą: jedź zobaczyć konkretnego szczeniaka, poobserwuj jego zachowanie w miocie, porozmawiaj z hodowcą o osobowości rodziców. Płeć to jeden z wielu czynników — i nie zawsze decydujący.

Niezależnie od charakteru konkretnego psa, płeć niesie ze sobą konsekwencje czysto biologiczne, o których przyszły właściciel powinien wiedzieć zawczasu.

Suczka basenji — w odróżnieniu od większości ras — wchodzi w cieczkę tylko raz w roku. To cecha pierwotna, wspólna dla dzikich psowatych, i jeden z biologicznych dowodów na starożytność rasy. Cieczka trwa przeciętnie trzy tygodnie i wymaga od właściciela konkretnych działań: ścisłej izolacji od samców, szczególnej czujności podczas spacerów oraz — jeśli w domu mieszka niewykastrowany samiec — przemyślanej logistyki na czas jej trwania. Część właścicieli opisuje ten okres jako stosunkowo spokojny; inni obserwują wyraźną zmianę nastroju suczki, wzmożoną nerwowość lub odwrotnie — apatię. Po cieczce u części suk pojawia się ciąża urojona: produkcja mleka, przywiązanie do przedmiotów zastępujących szczenięta, zmiany apetytu i nastroju. Zjawisko to w poważniejszych przypadkach wymaga interwencji weterynaryjnej.

Niewykastrowany samiec w otoczeniu suczki w cieczce to zupełnie inny pies. Intensywny zapach suki — wyczuwalny z odległości wielu kilometrów — potrafi całkowicie wyłączyć dotychczasowe zachowanie psa: odmawia jedzenia, staje się niespokojny, niszczy, ucieka lub wyje. Właściciele, którzy doświadczyli tego po raz pierwszy, opisują to jako jeden z większych behawioralnych szoków w życiu z basenji. Niewykastrowane samce mają też silniejszą tendencję do znakowania terenu — w domu, podczas spacerów i w każdym nowym miejscu — oraz do zachowań terytorialnych wobec innych samców, nasilających się wraz z dojrzałością.

Decyzja o kastracji lub sterylizacji jest osobnym, złożonym tematem — omówionym szczegółowo w rozdziale poświęconym zdrowiu. Warto jednak wiedzieć, że hormony mają realny wpływ na codzienne życie z psem i że część zachowań, które właściciele przypisują charakterowi rasy, wynika po prostu z biologii. Świadomość tego przed wyborem płci szczeniaka pozwala podjąć decyzję bardziej przemyślaną.